ساكنان اين سرزمين قرار داشته كيفيت مهار كردن كلى يا جزئى اين دو رود و تنظيم آب آنها بوده به صورتىكه اگر هم نتوان بيشترين و بهترين بهره را از آنها برد لااقل كمترين آسيب را از طغيانهاى وقت‌وبىوقت آنها ديد . به همين‌سبب مردم آن سامان از همان روزگاران قديم براى بهره‌گيرى از آب اين دو رود به تناسب امكانات و فهم و درك خويش راههائى انديشيده و به كار بسته‌اند ، راههائى كه به تدريج با پيشرفت بينش و تجربه و وسائل كار ساكنان آنجا بهتر و كامل‌تر شده و در دورانى كه ما از آن سخن مىگوئيم يعنى دوران اخير ساسانى كه به اعراب مسلمان انتقال يافت اين منطقه نسبت به همهء دوره‌هاى گذشته خود داراى پيشرفته‌ترين نظام آبيارى و كارآمدترين سازمان ادارى آن شده بود ، و در سايهء همان نظام هم بود كه سرزمين عراق در آن دوران يكى از آبادترين و شكوفاترين دوره‌هاى خود را مىگذرانيد . لوسترانج پژوهشگر صاحب‌نظر در اين رشته از تاريخ اسلامى با توجه به همين ويژگيهاى نظام آبيارى ايران است كه در جائى از كتاب خود نوشته است : « مسلمانان در عراق از ساسانيان نظامى در آبيارى به ارث بردند كه اين سرزمين را آبادترين و حاصل‌خيزترين جاهاى دنيا ساخته بود . « 1 » » ويژگيهاى اين نظام در دوران ساسانى كسانىكه در گذشته عراق از لحاظ آبادانى و رفاه و وسايل آبيارى آنجا مطالعه نموده‌اند در علت اين‌كه اين سرزمين در دوران ساسانى بيش از هردوران ديگرى گامهائى بلند در راه پيشرفت و آبادانى برداشته و در همين دوران به اوج ترقيات خود از لحاظ دست‌يابى به وسائل عظيم آبيارى رسيده بود چنين گفته‌اند كه چون طرح‌هاى بزرگى كه در اين سرزمين به مورد اجرا گذاشته شده ، و اگر هم اثرى از آنها باقى نمانده وصف عظمت آنها در تاريخ منعكس گرديده است ، جز از دولتهاى بزرگ و فراگير و با امكانات مالى و فنى متناسب ميسر نيست . آن‌هم تنها در

--> ( 1 ) . بلدان الخلافه الشرقية ، ص 16 .